Finansal yönetimin temel amacý,iþletmenin deðerini maksimum kýlacak kararlar almasýdýr.Ýþletmenin deðerini maksimum kýlmaya yarayan çeþitli yollar bulunabilir.Ýþletmenin bu amacýna nasýl ulaþýlacaðýný ortaya koymasý iþletme stratejisi adýný alýr.Stratejisini belirleyen bir iþletmenin bunu hayata geçirebilmesi için stratejik plan olarak isimlendirilen bir plana ihtiyacý vardýr.Belirlenen stratejiinin baþarýlabilmesi için alýnmasý gereken kararlar kümesine stratejik plan denir.Ýþletmelerde yatýrým ve finansman stratejisi olmak üzere iki temel stratejiden söz edilebilir.Sabit varlýklarýn yönetimiyle ilgili olarak yapýlmasý gereken yatýrým harcamalarý yatýrým stratejisinin kapsamýna gire.
Ýþletmelerin ihtiyaç duyduðu fonlarýn belirlenmesiyle bu forum fonlarýn kaynaðýnýn belirlenmesi iþletmelerde finasman stratejilerinin oluþturulmasýyla mümkündür
Finansal planlama,iþletmelerin ihtiyaç duyacaklarý fon miktarýyla,bu fonlarýn nereden ve ne zaman saðlanacaðýna iliþkin faaliyetleri kapsar.
Finansal planlama,bir tahmin ya da öngörüde bulunmak,gelecekte ortaya çýkacak beklenti ve geliþmeleri þansa ve rastlantýlara býrakmamak,önceden öngörü ve deðerlemelerde bulunarak gerekli olan önlemleri zamanýnda alabilmek amacýyla ortaya konulmuþ bir hesap sistemidir.
Finansal Planlama Süreci
FÝnansal planlama sürecinde yapýlacak ilk iþlem,tüm iþletme faaliyetlerinin yerine getirilmesiyle ortaya çýkacak olan gelir ve giderlerin önceden tahmini ya da öngörüsü ile baþlar.
Finansal planlamanýn ikinci aþamasýnda,finansal yönden alternatif olan planýn uygulanmasý gelir.Bunun için finansal tahminlerle ortaya konulan sorunun çözümlenebilmesi için,söz konusu seçim olanaklarýnýn saptanmasý gerekir.
Optimal seçeneklerin saptanmasýndan sonra,finansal planlama sürecinde karar verme aþamasýna geçilir.
Bütçeler esas itibariyle iþletmenin detaylý olarak hazýrlanan yatýrým ve finansman planýdýr.Kýsa süreli bütçeleme genellikle faaliyet bütçelemesi,uzun süreli bütçeleme ise uzun vadeli planlama olarak adlandýrýlýr.
Finansal planlama,yatýrým ve finansman planlarýndan meydana gelir.Yatýrým planý hazýrladýktan sonra bu yatýrým için ihtiyaç duyulan fonlarýn nerelerden ve ne zaman saðlanacaðýnýn bilinmesi gerekir.Bu ise bütçe yapýlarak öðrenilebilir.
Ýþletmelerde Planlama ve Bütçeleme Ýlkeleri
Modern yönetim anlayýþýnýn bir parçasý olan planlama ve bütçeleme faaliyetlerinin belirli bir anlam ve faydayý iþletme yönetimine saðlayabilmesi her þeyden önce plan ve bütçelern belirli kurallar ve ilkeler çerçevesinde hazýrlanmsýný gerektirir.
Bu ilkeler aþaðýdaki gibi gruplandýrýlabilir;
* Birlik ilkesi :Tüm sorumluluk ve kar merkezleri için birer bütçe hazýrlanýr.Bu bütçelerin bir ana bütçede birleþtirilmeleri gerekir.Böylece iþletmenin finansal dengesi bir bütün olrak ele alýnmalý ya da gözetilmelidir.
* Þeffaflýk Ýlkesi :Bütçeler ilgilenenlerin gerekli bilgileri kolaylýkla alabilecekleri nitelikte hazýrlanmalýdýr.Bu ilkeye göre bütçeler iþletme çalýþanlarýný belirlenen hedeflere ulaþýlmasý için motive etmelidir.
*Kesinlik Ýlkesi :Planlanan faaliyetler ve gelecekteki nakit giriþ ce çýkýþlarý gerçekçi varsayýmlara dayanmalýdýr.Bu ilke hatalý kararlardan kaçýnmaya olanak saðlar.Bununla ayný zamanda kontrol de kolaylaþýr.
*Uzmanlaþma ilkesi : Bu ilke ödeme ve tahsilatlarýn türlerine ve kaynaklarýna göre kesin bir biçimde belirlenmesini özendirir.Bununla finansal araçlarýn hangi sorumluluk ya da kar merkezlerine aktýðý ve hangi amaçlarla kullanldýðý belirlenebilmektedir.
*Dönemsellik ilkesi : Bütçe periyodik olarak düzenlenmelidir.Dönemsellik çeþitli bölümlerin bütçelerine göre deðiþmektedir.Ýhtiyaca göre günlük,haftalýk,aylýk,3 aylýk,6 aylýk,yýllýk ya da bir kaç yýllýk bütçeler hazýrlanabilir.
*Ýktisadilik ilkesi :Bütünlük,kesinlik ve uzmanlaþma ilkesinin sýnýrsýz uygulanmasý,bütçelerin kesinlik ve güvenirliliðini arttýrýrken maliyetleride arttýrmaktadýr.Bu nedenle maliyet ve yararlarýn bütünlük ve kesinlik ilkelerine uygun bir biçimde dengelenmesi gerekir.
Ayrýntýlý bir bütçe aycak kýsa dönemli planlamada söz konusudur.Uzun dönemli planlama bazý basitleþtirici varsayýmlar içeren teknikler yardýmýyla yapýlýr.Satýþlarýn yüzdesi,regrasyon yöntemi ve oranlar yardýmýyla proforma finansal tablolarýn hazýrlanmasý,finansal dengeyi saðlamaya yarayan tekniklerdir.
Ýþletmelerde uzun süreli Finansman Gereksiminin saptanmasý
Genellikle iþletmeler,uzun dönemli planlama faaliyetlerinde proforma(Tahmini) finansal tablolardan faydalanýrlar.Kýsa süreli finansal planlamada ise bütçeler kullanýlmaktadýr.
Proforma Tablo : Belirli bir tahmin süresi sonunda,iþletmenin finansal tablolarýnýn nasýlolacaðý öngörüsüdür.Bu tahminler ise,yoðun,detaylý çalýþmanýn,planlama ve bütçeleme faaliyetlerinin ortak bir sonucu olarak ortaya çýkabilmektedir.
Finansal planlamada en fazla kullanýlan yöntemler,satýþlarýn yüzdesi,regrasyon ve oranlar yöntemidir.
Satýþlarýn Yüzdesi Yöntemine göre Proforma Gelir Tablosunun Hazýrlanmasý
Proforma gelir tablosunun ve proforma bilançonun hazýrlanmasýnda en önemli konu,gelecekteki faaliyet hacminin ne olacaðýnýn belirlenmesidir.
Satýþlarýn Yüzdesi Yöntemi: Genellikle bir yýl için proforma finansal tablolarýn hazýrlanmasýnda ve ek finansman ihtiyacýnýn belirlenmesinde kullanýlan bir yöntemdir.Bununla birlikte,satýþlarla iliþki kurulan kalemlerin oranýnýn zaman içinde deðiþebilmesi gibi sakýncalarýn olduðu bir gerçektir.Proforma bilanço ve proforma gelir tablosu birbirine baðýmlý finansal tablodur..
Regrasyon Yöntemi: Regrasyon yönteminde,bilanço kalemleri,satýþlarýn bir fonksiyonu olarak ele alýnýr.Bilanço kalemleri baðýmlý deðiþken,satýþlar baðýmsýz deðiþken olarak kabul edilir.
Oranlar Yöntemi Ýle Proforma tablolarýn Hazýrlanmasý
Ýþletmelerin gelecekteki fon ihtiyaçlarýnýn tahmininde finansal oranlardan da yararlanmak mümkündür.Proforma finansal tablolarýn hazýrlanmasýnda kullanýlacak oranlara iliþkin bilgi baþlýca üç kaynaktan saðlanýr.Bunlar,iþletmenin tarihi verilerinden yararlanarak bulunan oranlar,iþletmenin faaliyette bulunduðu endüstrinin ortalamasý olan Finansal oranlar ve benzer yapýda olan iþletmelerin Finansal oranlarýdýr.Özellikle yeni kurulmuþ iþletmelerde geçmiþ yýllara iliþkin verilerin olmayýþý nedeniyle finansal oranlardan yararlanmak akýlcý bir yoldur.
Ýþletmelerin Kýsa Süreli Finansman Ýhtiyacýnýn Saptanmasý
Kýsa süreli genel planlama aracý bütçeleme sistemidir.Ýþletmelerin bütün fonksiyonlarýný kapsayan bütçelere genel veya ana bütçe denilir.
Genel bütçe içinde özetlenen,iþletme fonksiyonlarýna baðlý olarak hazýrlanýp kullanýlan bütçeler baþlýca üç grupta deðerlendirilir.
* Pazarlama Fonsiyonu ile ilgili Bütçeler :
-Satýþ Bütçesi
-Satýn Alma Bütçesi
-Pazarlama Giderleri Bütçesi
*Üretim Fonksiyonu ile ilgili Bütçeþer
-Ham Madde ve malzeme bütçesi
-Ýþ gücü bütçesi
-Genel imalat Giderleri Bütçesi
*Diðer Fonksiyonlarla ilgili Finansal Bütçeler
-Yatýrým bütçesi
-Genel Yönetim giderleri bütçesi
-Nakit Bütçesi
Nakit Bütçesi
Finansal planlama yöntemlerinden proforma bilanço,iþletmenin uzun vadeli fon ihtiyacýnýn toplam deðerini belirler.Oysa,ilgili dönem içindeki nakit ihtiyacýnýn gerek miktar olarak gerekse zaman olarak açýklamasýný yapmaz.
Ýþletmelerdeki finans yöneticilerinin nakit giriþleri ile nakit çýkýþlarýný koordine etmede ve kontrol altýna almada faydalandýðý araçlardan en önemlisi nakit bütçesidir.Nakit bütçesi yardýmýyla,nakit giriþleri planlanan dönemdeki ödemelerin zamanlanmasý yapýlýr.Nakit bütçesi diðer bütçelerden farklý larak yanlýz gerçekleþecek nakit hareketleri ile ilgilidir.Ýþletmenin ödemesi gereken fakat günü belli olmayan,iþletmeye gelecek fakat giriþ tarihi belli olmayan nakit hareketleri nakit bütçesinde gösterilmez.
Nakit bütçesi ile satýþ bütçesinin karþýlaþtýrýlmasý yapýlacak oluýrsa,satýþ bütçesinde satýlmasý beklenen mal miktarý gösterilir,fakat bu satýþýn kredili ya da peþin olmasý kredili satýþ yapýlacaksa kredinin vadesi,satýþ bütçesinde gösterilmez.Nakit bütçesinde ise satýþlardan doðan nakit giriþlerinin günlerinin kesin olarak gösterilmesi gerekir.Satýþ bütçesinde satýþlardan doðan alacaðýn miktarýnýn gösterilmesi yeterli iken,nakit bütçesinde alacaðýn miktarý ile birlikte hangi tarihlerde tahsil edileceði gösterilebilir.Nakit bütçesinin düzenlenmesinin amacý iþletmenn nakit ihtiyaçlarýnýn zamanýnda belirlenmesidir.Böylece iþletme ne zaman nakit ihtiyacý ile karþýlaþacaðýný ödeme güçlükleri ile karþý karþýya kalmadan belirlenmiþ olur.
Nakit bütçesinin düzenlenmesinin diðer bir amacý ise iþletmenin fazlasý olacaðý günleri önceden belirlemektir.
Nakit bütçesinin düzenlenmesinin diðer bir amacý ise,iþletmenin geleceðini planlayarak,elde yeterli nakit tutarak alýmlarda peþin iskontosundan yararlanýlmasý,tahvillerin vadesi geldiðinde ödenmesi,kar payý daðýtým politikasýnýn belirlenmesi,yatýrýmlarýn arttýrýlmasý ve üretimi istikrarlý hale getirerek,ham madde fiyatlarýnýn mevsimlik dalgalanmasýndan korunmasýnýn saðlanmasýdýr.
Nakit bütçesinin saðlayacaðý faydalarý aþaðýdaki gibi sýralamak mümkündür.
- Ýþletmenin en az nakit ihtiyacýnýn planlanmasý ve böylece iþletmede en az ne kadar nakit bulundurulmasý gerektiði nakit bütçesi ile saðlanýr.
- Nakit bütçesinde,hangi tarihte nakit noksaný,olduðu görüldüðünden,ne zaman borçlanmaya gidileceði de planlanýr.
- Kredi verenler,alacaklarýnýn zamanýnda tahsil edili edilmeyeceðini,iþletmenin nakit bütçesinden öðrenebilirler veya kredi verilip verilmeyeceðini kararlaþtýrabilirler.
- Ortaklara ne zaman kar payý verileceði,nakit bütçesi ile planlanýr.
- Nakit bütçesi,mevcut veya saðlanacak nakit miktarýnýn etkili bir þekilde kullanýlýp kullanýlmadýðýnýda belirler.
Nakit Bütçesinin Düzenlenmesi
Nakit bütçesinin düzenlenmesine ilk yapýlmasý gereken bütçenin kapsayacaðý süre ve süre içindeki zaman dilimlerinin belirlenmesidir.Nakit bütçesi bir yýl,altý ay gibi süreleri kapsýyor ise bu süreler içindeki dilimler ay ya da hafta olabilir.Ýþletmelerin en önemli nakit kaynaðý satýþlarý ve önceki kredili satýþlarýn yapýldýðý tarih ile alacaklarýn tahsili arasýndaki süre,iþletmenin alacaklarýna tanýdýðý vadeye baðlýdýr.
iþletmelerin nakit çýkýþlarý,ham madde alýmlarý,borçlarýn ödenmesi,maaþ ve ücret ödemeleri ,direkt iþçilik bütçesinden,üretim giderlerini üretim bütçesinden satýþ giderlerini ise satýþ bütçesinden elde ederek belirlenir.
Nakit bütçesinin düzenlenmesindeki diðer bir aþama,iþletmenin çalýþmasý ile doðrudan iliþkili olmayan ve nakit giriþi saðlayan ve nakit çýkýþý gerektiren etmenleri belirlemektir.En çok karþýlaþýlan nakit giriþleri,bankalardan saðlanan krediler,tahvil satýþlarý,iþletmenin iþtiraklerinden saðlanan kar paylarý,satýn alýnan tahcillerin faizlerinden kaynaklanýr.En çok rastlanan nakit çýkýþlarý ise,borçlarýn ödenmesi,tahvillerin anapara ve faizlerinin ödenmesi ile hisse senedi sahiplerine kar payý ödemeleri yoluyla gerçekleþir.
-Nakit bütçesi kýsa süreli finansman ihtiyacýný karþýlar
-Ödeme ve tahsilat tarihleri belli olmayan nakit hareketleri nakit bütçesinde gösterilemez
-FÝnans yöneticileri için bir nevi kontrol aracýdýr..
-Ýþletmenin en az nakit ihtiyacýný planlar.
-Nakit bütçesi düzenlenirken ilk yapýlmasý gereken bütçenin kapsayacaðý süre ve bu süre içindeki zaman dilimlerinin belirlenmesidir.
Büyümeyi hedefleyen firmalarýn finansal ihtiyaçlarý için en önemli kaynak,Satýþlarý arttýrmaktýr.
Ýþletmelerde Bütçelemenin Yararlarý:
Ýþletmeyi baþarýya ulaþtýracak bilimsel nitelikteki araçlardan biri olan bütçelemenin iþletmeye saðlayacaðý yararlar þunlardýr:
* Tutarlý Düþünmeyi,planlamayý,önemli kararlara varmadan önce ilgili tüm faktörlerin dikkate alýnmasýný saðlar
* Ýþletme yöneticileri geleceði düþünme ve tahmin etme yeteneði kazanýr
* Ýzlenecek Ýþletme politikalarýnýn önceden belirlenmesini gerektirir.
* Faaliyet sonuçlarýnýn etkin deðerlendirilmesinde,ölçülmesinde kullanýlacak standartlarýn geliþtirilmesini,ortaya konulmasýný saðlar
* Faaliyetlerin etkin bir þekilde denetimine olanak saðlar
* Denetim giderlerinde önemli tasarruf saðlar
* Yöneticilerin,rutin iþlerden uzaklaþarak planlama için daha fazla zaman ayýrmasýna olanak saðlar
* Yöneticilerin iþ hayatýndaki geliþmelerin iþletmenin faaliyetleri üzerindeki muhtemel etkilerini önceden görerek tedbir almalarýný saðlar
* Üretim faktörlerini iþletme yöneticilerin en verimli þekilde kullanmalarýna katkýda bulunur.
* Ýþletme içinde çeþitli bölümler arasýnda daha iyi bir koordinasyon kurulmasýna olanak saðlar
* Ýþ programlarýnýn hazýrlanmasýný ve finansal kurumlardan kredi alýnmasýný kolaylaþtýrýr.
Ýþletmelerde Bütçelemenin Sakýncalarý
* Gereken özen gösterilmeden,bir formalitenin yerine getirilmesi anlayýþý içinde bütçe düzenlenmesi
* Giriþimci ya da yöneticilere ait bazý hayallerin bütçe olarak ifade edilmesi
* Bütçelerin bilimsel olamayan yöntemler kullanýlarak,saðlýklý verilere dayanmadan hazýrlanmasý
* Bütçelerde belirlenen hedeflerin gerçekleþtirilmesine aþýrý önem verilerek temel amaçlarýn ikinci plana itilmesi
* Bütçelerin,verimsiz harcamalarý gizleyici bir araç olarak kullanýlmak amacýyla hazýrlanmasý
* Yöneticilerin,bütçelemenin kendilerini baþarýya ulaþtýracak bir araç olduðunu gözden kaçýrarak ,bütçelerin her derde deva olduðuna inanmasý
* Bütçelerde ulaþýlmasý imkansýz hedefler çizilmesi veya hedeflerin saptanmasýnda çok gevþek davranmasý
* Büyük iþletmelerde yöneticilerin,yaratýcýlýklarýný ve düþüncelerini kýsýtlayarak,tutucu stratejilerin geliþmesine yol açmasý
* Giderlerin denetim altýna alýnmasýna aðýrlýk verilerek büyüme hedeflerinin arka plana atýlmasý
* Bütçeler hazýrlanýrken aþýrý derecede ayrýntýya girilerek asýl amacýn gözden kaçýrýlmasý
* Bütçelerin üst yönetim tarafýndan alt kademe yöneticilerinin üstünde bir baský aracý olarak kullanýlmasý
- Ýþletmenin bütün fonsiyonlarýný kapsayan bütçeye "ana bütçe" denilir.
- Bütçeleme sürecini ilk aþamasý,Temel amaçlarýn belirlenmesidir.
- Planlarýn rakamlarla ifade edilmesine " bütçe" denilir.
- Ýþletmenin deðerini maksimum yapmaya yarayan çeþitli alternatif yollara"Ýþletme stratejisi" denilir
- Üretime yanlýzca bir defa katýlýp,üretim sýrasýnda tükenerek veya þekil deðiþtirerek mamul haline gelen ve mamullerin satýlmasýyla iþletmeye para olarak dönen varlýklara,"Çalýþma sermayesi" denilir.
- Ýþletmede belirlenen stratejilerin baþarýlabilmesi için alýnmasý gereken kararlar kümesine"stratejil plan" denilir
.
- Finansal planlamada ilk iþlem,gelir-giderlerin önceden tahmin edilmesidir.
-Finansal planlama yapýlýrken iþletmenn maliyetleri de göz önünde tutulmalýdýr
-Finansal planlama yatýrým ve finansman planlarýndan meydana gelir.
-Finansal planlama yapýlýrken bütçelerden yararlanýlýr.
-Ýþletmelerin ihtiyaç duyacaklarý fon miktarýyla bu fonlarýn nereden,ne zaman saðlanacaðýna iliþkin faaliyetlere"Finansal Planlama"denilir.
-Belirli bir tahmin süresi sonunda iþletmelerin finansal tablolarýnýn nasýl oluþacaðýnýn öngörüsü "Proforma Tablo"lardýr.
-Ýþletmede optimal nakit durumunu oluþturarak iþletmenin yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için likit varlýk bulundurmasý "Finansal Planlama" yapýlarak saðlanýr..
-Regrasyon yönteminde,Bilanço kalemleri satýþlarýn bir fonksiyonu olarak ele alnýr.Bilanço kalemleri baðýmlý deðiþken,satýþlar baðýmsýz deðiþken olarak kabul edilir.Korelasyon katsayýlarýný 1 olmasý halinde,standart hata sýfýrdýr.Bu yöntem için 5-7 yýllýk finansal tablo bilgilerine ihtiyaç vardýr.Finansal oranlardan yararlanmak mümkün deðildir.Satýþlarla baðlantýlý olan,ve aralarýnda direkt iliþki bulunan bilanço kalemlerinin tahminin yapýldýðý yöntem regrasyon yöntemidir.
-Genellikle 1 yýl için proforma finansal tablolarýn hazýrlanmasýnda ve ek finansman ihtiyacýnýn belirlenmesinde kullanýlan finansal planlama yöntemi, " satýþlarýn yüzdesi yöntemi" dir.Finansal tablolarda yer alan çeþitli kalemler arasýnda yüzdesel bir iliþkinin olduðunu varsayan finansal planlama tekniðide"satýþlarýn yüzdesi yöntemi"dir.
-Bilanço kalemlerini satýþlarýn bir fonksiyonu olarak alan,bilanço kalemlerini baðýmlý deðiþken,satýþlarý baðýmsýz deðiþken olarak kabul eden yöntem "Regrasyon Yöntemi"dir.
-Bütçeleme sürecinin ilk aþamadý "Temel amaçlarýn belirlenmesi"dir.
-Dönem içinde tahmini para giriþ ve çýkýþlarýný miktar ve zaman olarak gösteren tabloya,"Nakit Bütçesi"denilir.
