( Pers, Ýskender, Roma ve Bizans Ýmparatorluklarý Dönemi)
Bu dönemde Anadolu’ya Pers,Ýskender,Roma ve Bizans Ýmparatorluklarý egemen olmuþtur.
PERS ÝMPARATORLUÐU DÖNEMÝMedler ve Persler kuzeybatý Ýran’a Kafkaslar yoluyla gelmiþlerdir.
Anadolu’da Kýzýlýrmak ‘a kadar ilerlemiþ olan Medler e Persler son vererek (MÖ.550), güçlü bir Ýmparatorluk kurmuþlar MÖ.546 ‘da Lidyalýlara son vermiþler ve Anadolu’yu egemenliklerine almýþlardýr.
Sýnýrlarý doðuda Hindistan ve Orta Asya’ya , batýda Trakya’ya ,kuzeyda Kafkasya’ya güneyde Basra körfezi ve Mýsýr’a kadar uzanmýþtýr.
Perslere MÖ.333’te Ýssos savaþýyla Büyük Ýskender son vermiþtir.
Kültür ve Medeniyetleri :
Ýmparatorluktu.Ýmparatorluðun baþýnda “Ülkeler Kralý” veya “Krallar kralý” sayýlan bir hükümdar bulunurdu.
Pers Ýmparatorluðu birçok geniþ vergi bölgesine (Eyalet – Satraplýk) ayrýlmýþtýr. Satraplýklarýn (Eyaletlerin )baþýnda merkezden atanan ve kralýn vekili sayýlan asker valiler (Satrap) bulunurdu.
Askerliðe önem vermiþler devamlý ordu kurmuþlardýr.
Dinleri , iyilikle-kötülüðün mücadelesi olan Zerdüþt dinidir. Temizliðin temsilcisi kabul ettikleri ateþi “Ateþgede” denilen tapýnaklarda sürekli yakarlardý. * Zerdüþtlük, Hindistan,Suriye,Anadolu ve Mýsýr’da da etkili olmuþtur.
Perslerin Ön-Asya’ ya egemen olmalarý, barýþ ve huzuru saðlamýþ ve Ticareti canlandýrmýþtýr. Ticaretin geliþmesi için düzenli yollar ve düzenli posta teþkilatlarý kurmuþlardýr.
Bütün Ýmparatorluk sýnýrlarý içinde tek para uygulamasý yapmýþlardýr.
Çivi yazýsý kullanmýþlardýr.
Mezopotamya,Anadolu,Mýsýr ve Yunan sanatlarýndan etkilenmiþlerdir.
BÜYÜK ÝSKENDER ÝMPARATORLUÐU VE HELLEN DÖNEMÝMakedonya kralý Büyük Ýskender’in Asya seferi ile baþlayan ve yaklaþýk 300 yýl süren döneme “Hellenistik dönem” , bu dönemde doðu-batý kültür kaynaþmasýyla oluþan medeniyete de “Hellenistik medeniyet” denilir.
Büyük Ýskender MÖ.334’te Anadolu’ya geçerek Persleri yenilgiye uðratmýþ, Ýyon þehir devletlerini özgürlüklerine kavuþturmuþtur.Suriye üzerinden Mýsýr’a, Ýran üzerinden Hindistan’a kadar gitmiþtir.
Not: Büyük Ýskender , Persleri; Granikos ,Ýssos, Gavgamela savaþlarýyla üç kez yenilgiye uðratmýþtýr.
Ýskender’in ölümü üzerine Makedonya, Mýsýr ve Asya krallýklarý kurulmuþtur.
Anadolu’da kurulan baþlýca Hellen krallýklarý : Bergama Krallýðý, Bitinya Krallýðý ( Kocaeli yarýmadasý çevresinde), Pontus Krallýðý ( Karadeniz kýyýlarýnda) , Kommagene Krallýðý ( Nemrut daðýnda ) .
Hellenistik krallýklar’a Roma Ýmparatorluðu son vermiþtir.
Kültür ve Medeniyet :
Hellenistik medeniyetin merkezi Anadolu’dur.
Ýskenderiye ve Bergama’da Kütüphaneler kurulmuþ
Ýskenderiye,Antakya ve Bergama’da büyük saraylar yapýlmýþtýr.
Ýskenderiye feneri dünyanýn yedi harikasýndan biri kabul edilmiþtir.
Heykeltýraþlýk sanatýnýn en önemli örnekleri Bergama Zeus Sunaðýnýn kabartmalarý ve “Ýskender Lahdi” ,Nike (Zafer Tanrýçasý),Afrodit dir.
Mýsýr’da Ýskenderiye þehrini, Büyük Ýskender kurmuþtur.
Ülke yönetimi Perslerdeki gibi satraplýklar þeklindedir.
Bu dönemde en çok pozitif ve deneysel bilimlerde geliþmeler olmuþtur.
Ýskender,hocasý Aristo’nun etkisinde kalmýþ ve bilime büyük destek vermiþtir.
Hellenistik medeniyet ,Ýslam medeniyetinin doðmasýnda çok etkili olmuþtur.
ROMA ÝMPARATORLUÐU DÖNEMÝMÖ.133 ‘te Bergama Krallýðýna son veren Romalýlar yaklaþýk 100 yýllýk bir mücadeleden sonra Anadolu’ya egemen oldular.
Bu dönemde Anadolu’da bazý þehirler büyümüþ ve geliþmiþtir.( Antakya,Ýzmit, Ýstanbul,Ýznik )
MS.1 ve 2. yy.da Anadolu kentleri o dönemin en zengin ve en önemli sanat merkezleri arasýnda yer almýþtýr. (Bergama,Efes,Afrodisyas,Perge,Side,Aspendos,Antak ya)
Ýstanbul’da Bozdoðan Su Kemeri, Çemberlitaþ, Ankara’da Avgustus tapýnaðý,Roma Hamamý, Antalya’da Aspendos bu dönemden kalan kalýntýlardýr.
ROMA UYGARLIÐI
Roma kenti Latinler tarafýndan kurulmuþtur.
MÖ.30 ile MS.395 tarihleri arasý “Roma Çaðý” olarak adlandýrýlmaktadýr. Bu dönemde Roma,Akdeniz havzasýnýn tek, siyasal,askeri,ekonomik,ticari gücüdür.
Roma egemenliðini kabul eden þehirler Roma’ya ; a-Dostluk antlaþmasý b- Ýttifak antlaþmasý c- Uyrukluk antlaþmasý ile baðlanmýþlardýr.
Roma siyasi tarihi ; a- Krallýk b- Cumhuriyet c- Ýmparatorluk olarak üç dönemden oluþur.
Krallýk döneminde kralý “Senato” denilen ihtiyarlar meclisi teklif eder,” Kuria” denilen halk meclisi kabul ederdi.Cumhuriyet döneminde Senato’nun seçtiði iki konsül bir yýl süreyle kralýn yetkilerine sahip olarak ülkeyi yönetirlerdi.Bunalým dönemlerinde ise “Diktatör” denilen bir kiþi geniþ yetkilerle 6 ay için baþa geçirilirdi.Meclisler Ýmparatorluk döneminde de varlýklarýný sürdürmüþler ancak eski yetkilerini ve etkilerini kaybetmiþlerdir.
Hz. Ýsa , Avgustus döneminde Filistin’de Nasýra kasabasýnda doðmuþtur.Tek tanrýlý din inancý olan Hristiyanlýðý yaymaya baþladý.Saðlýðýnda ona 12 kiþi inanmýþtýr. Bunlara 12 Havariler denilir.Bunlardan özellikle Sen Piyer ve Sen Pol hristiyanlýðýn yayýlmasý ve kurulmasýnda etkili rol oynamýþlardýr. Kudüslüler’in Ýsa’yý þikayet etmeleri üzerine Ýsa çarmýha gerilerek öldürülmüþtür.
Romalýlar kölelerin ve fakirlerin dini olarak gördükleri hristiyanlýðý önce yasaklamýþlar, Ýmparator Konstantinus zamanýnda “Milano Fermaný “(MS.313) ile serbest býrakmýþlar, Ýmparator Büyük Teodosius (379-395) zamanýnda resmi din ilan etmiþlerdir.
Roma Ýmparatorluðu Kavimler göçünün etkisiyle 395 te batý ve doðu olarak ikiye ayrýlmýþ, 476’da Batý Roma, 1453 ‘te Doðu Roma (Bizans)Ýmp.sona ermiþtir.
Roma’da halk ; a- Patriciler : Tam vatandaþlýk hukukuna sahip,geniþ topraklarý olan,mecliste oy kullanma hakkýna sahip soylu sýnýf b- Plebler : Ticaret mülkiyet gibi bazý haklara sahip olup,askere alýnmaz ve oy kullanamazlardý. c- Yanaþmalar : Çeþitli nedenlerden dolayý hukukunun bir bölümünü kaybeden sýnýftý.Bir ailenin yanýna yanaþýrlar ve onlarýn hizmetlerini görürlerdi. d- Köleler : Hiçbir hakký olmayanlar olarak sýnýflara ayrýlmýþtý.
Güneþ Takvimini bugünkü þekline kavuþturdular
Alfabeyi günümüz þekline kavuþturdular.
Mimarlýkta olgunlaþarak ilk sivil mimari örnekleri verdiler.
Hukuk alanýnda geliþmiþler, 12 levha kanunlarýný hazýrlamýþlar, hukuk’u olgunlaþtýrmýþlardýr.
BÝZANS ÝMPARATORLUÐU DÖNEMÝ :
395’te Roma Ýmparatorluðunun ikiye ayrýlmasýyla doðu Roma Ýmparatorluðu olarak kurulmuþtur.
En parlak zamaný Jüstinyen ( Justiniaus) (527-565) dönemidir.
Bizans’tan günümüze kalan eserlerin en ünlüsü “Ayasofya” dýr. Bunun dýþýnda Aya Ýrini Kilisesi, Fethiye ve Kariye Camileri, Efes’teki St.John bazilikasý, Alahan Manastýrý, Yerebatan sarayý, Ýstanbul surlarý ve su kemeridir.
1048 Pasinler savaþýyla baþlayan Anadolu’yu yurt edinme mücadelesi,1071 Malazgirt savaþýyla yoðun bir Türk akýnýna dönüþmüþ, kýsa sürede Anadolu nüfusunun çoðunluðu Türkler’in eline geçmiþtir. 1453’te Fatih Sultan Mehmet’in Ýstanbul’u almasýyla Bizans Ýmparatorluðu sona ermiþtir.
